دکتر سیده نیره جمالی. روانشناس: رفتارهای خودشکن را از بین ببرید

 گفتگوی اختصاصی  آفتاب شمال با دکتر سیده نیزه جمالی تحت عنوان  رفتارهای خودشکن را از بین ببرید  

آیا احساس می کنید هر وقت یک قدم به جلو می روید چند قدم به عقب برمی گردید؟

آیا خود را درگیر رفتارهای خودشکنی می کنید؟ آیا در مورد خود یا توانایی رسیدن به اهداف خود فکر منفی دارید؟

آیا با وجود اینکه می دانید آنها مانع رشد شما می شوند همچنان به عادت های ناسالم ادامه می دهید؟

روانشناسان اجتماعی حداقل 30 سال است که مشغول مطالعه رفتارهای خود شکننده هستند. این رفتارها سرزندگی شما را از بین می برد و شما را خسته و بدون دسترسی به انرژی قدرتمندی که برای ایجاد بهترین زندگی خود نیاز دارید ، رها می کند. رفتارهای خود شکن، رفتاری است که شما را از اهدافی که برای خود تعیین کرده اید دور می کند. همچنین اگر به هدف برسید ، اما راههایی که برای رسیدن به هدف استفاده می کنید باعث می شود اتفاقات بدتری بیش از موارد مثبتی که در رسیدن به هدف می گیرید، رخ دهد ، آن هم رفتار خود شکننده است.

روانشناسان اجتماعی رفتارهای خود شکنانه را به دو نوع تقسیم کرده اند.

یک نوع آن رفتارهای ضد تولید نامیده می شود. یک رفتار ضد تولید زمانی اتفاق می افتد که افراد سعی می کنند چیزی را که می خواهند بدست آورند ، اما در نهایت راهی که سعی در به دست آوردن آن دارند،راهی درست نیست. رفتارهای ضد تولید معمولاً به این دلیل اتفاق می افتد که فرد تصور اشتباهی از خودش یا از موقعیتی که فرد در آن قرار دارد، دارد. مثلا فردی را در نظر بگیرید که استعدادی در بازیگر شدن ندارد ، ما در تمام تست پروژه های سینمایی شرکت می کند تا شاید انتخاب شود. این فرد هیچ وقت به استعدادهای نهان خود فکر نمی کند و فرصت بروز آن را از خود می گیرد.

نوع دوم رفتار خود شکنانه ، داد و ستد است. ما همیشه رفتار خود را معامله می کنیم. به عنوان مثال ، ممکن است تصمیم بگیرید که به مهمانی نروید تا بتوانید برای امتحان درس بخوانید. این یک داد و ستد است: شما در ازای مزایایی که از تحصیل (نمره بهتر) خواهید داشت ، سرگرمی را که در مهمانی خواهید داشت، معامله می کنید. این نمونه از معامله خود شکن نیست. شما احتمالاً برنده خواهید شد: سود تحصیل در نهایت بیش از مزیت مهمانی رفتن خواهد بود. اما ، برخی از انواع مبادلات داد و ستد خود شکننده است: هزینه ای که باید بپردازید، بیشتر از سود دریافتی شما است. یک مثال غفلت از مراقبت جسمی خود است. هنگامی که افراد ورزش نمی کنند ، به دندانپزشک مراجعه نمی کنند ، یا دستورات پزشک را دنبال نمی کنند ، سلامتی خود را در معرض خطر قرار می دهند تا از برخی درد ها یا ناراحتی های کوتاه مدت جلوگیری کنند (مانند ناراحتی ناشی از ورزش یا اضطرابی که دندانپزشک ایجاد می کند).نمونه دیگری از معامله خود شکننده ، خودناتوانی نامیده می شود. به عنوان مثال ، دانشجویی ممکن است شب قبل از یک امتحان مواد مصرف کند. اگر در امتحان ضعیف عمل کند ، بهانه خوبی دارد: او درس نخوانده و در حالت خماری بود. به این ترتیب او از تصور اینكه توانایی خوبی در كلاس ندارد ، پرهیز می كند.

علل و عواقب رفتاری خود شکنانه
علل مختلف رفتارهای خود شکنانه متفاوت است. با این حال ، بیشتر رفتارهای خود شکنانه موارد مشترکی دارند. افرادی که رفتارهای خود شکنانه انجام می دهند اغلب تهدیدی برای منافع شخصی یا عزت نفس خود احساس می کنند. معمولاً برخی از عناصر خلقی(استرس، افسردگی، اضطراب) در رفتارهای خود شکننده نقش دارد. افرادی که رفتارهای خود شکنانه انجام می دهند ، غالباً بر پیامدهای کوتاه مدت رفتار خود تمرکز می کنند و پیامدهای بلند مدت را نادیده می گیرند یا دست کم می گیرند.

انواع متداول رفتارهای خود شکننده عبارتند از:
غفلت جسمی / روحی- انتقاد از خود-کمال گرایی-خودخوری-به تأخیر انداختن-مقایسه خود با دیگران-کناره گیری / بیگانگی اجتماعی-رفتارهای پرخطر جنسی- امتناع از کمک گرفتن-ولخرجی-رابطه ناسالم- پرخوری عصبی- رفتارهای خودزنی- سو. مصرف مواد مخدر و الکل.
چند راهکار وجود دارد که می توان از آنها برای تغییر دادن رفتارهای خود شکنانه بهره برد:

• با شناسایی رفتارهایی که احساس می کنید مانع رسیدن به اهداف شما می شوند، شروع کنید. بصیرت بخشی جدایی ناپذیر در تغییر رفتار شماست.
• واقعی شوید!! بررسی کنید که چگونه یک رفتار واقعاً بر زندگی شما تأثیر می گذارد.
• خودت رو دستگیر نکن! انتقاد بیش از حد از خود یا فکر اینکه “ضعیف” هستید ، خودپنداره ضعیفی ایجاد می کند ، که اغلب باعث کاهش اعتماد به نفس و عزت نفس می شود.
• عمل تکانشی را مدیریت کنید! آیا متوجه می شوید وقتی استرس دارید بیش از حد غذا می خورید؟ غذاهایی که تمایل به مصرف بیش از حد آنها دارید را از خانه بیرون نگه دارید. آیا وقتی غمگین هستید بیش از حد هزینه می کنید؟ فقط پول کافی برای هزینه های هفتگی خود برداشت کنید و دسترسی به کارتهای اعتباری خود را دشوارتر کنید.
• ذهن آگاهی را تمرین کنید. تمرکز بر زمان حال می تواند به شما کمک کند تا احساسات خود و رفتارهایی را که در رسیدن به اهداف شما ایجاد می کند ، راحت تر شناسایی کنید.
• شروع به انعکاس خود کنید. ثبت روزانه عادات سالم می تواند راهی عالی برای ایجاد الگوهای مثبت رفتار باشد.
• به دنبال کمک حرفه ای باشید. ملاقات با یک مشاور یا روانشناس می تواند نقش مهمی در کاهش رفتارهای ناسالم باشد. یک روانشناس می تواند به شما کمک کند محرکهایی را که منجر به رفتارهای خودشکن شما می شوند ، شناسایی کرده و رهکاری را برای جایگزینی گزینه های سالم به شما نشان دهد.